Stećci

Stećci su srednjovekovni nadgrobni spomenici građeni od klesanog kamena u obliku ploča, sanduka, slemenika (sarkofaga), stuba ili krstače. Najčešće su nepravilnog oblika, odslikavaju život vremena u kome su nastajali i, po pravilu, ukrašeni su prizorima iz života, lova, viteških turnira ili natpisima na bosančici. Vezani su za Crkvu bosansku i bogumilstvo i vremenski se vežu za dug istorijski period od XI pa sve do kraja XVI veka. Nekropole sa stećcima, po pravilu, leže na uzvišenjima, obalama reka ili onim mestima sa kojih je omogućen dobar pregled okolnog terena. U najvećem broju, nalaze se u Bosni i Hercegovini, ali ih ima i u Hrvatskoj, Srbiji i Crnoj Gori, odnosno na području Sandžaka. Prema svojim karakteristikama i značaju, stećci predstavljaju najoriginalniju kulturnu tvorevinu srednjovekovne bošnjačke istorije uopšte. Posebno obeležje davali su im natpisi – epitafi – koji predstavljaju jedan od najorginalnijih vidova stvaralaštva srednjovekovne bošnjačke pismenosti i po svojoj lepoti, izražajnosti i porukama koje nose, spadaju u sam vrh južnoslovenske epigrafike uopšte. Pisani su bosančicom, a u izuzetnim slučajevima i poluoblom bosanskom glagoljicom. Najveći broj stećaka na području Sandžaka nalazi se u opštini Priboj, u graničnom delu sa Bosnom i Hercegovinom, u Pljevljima, kao i na širokom području tutinsko-pešterskog kraja. Od brojnih nalazišta na području pribojske opštine, prema podacima Zavičajnog muzeja Priboj,

Prema poslednjim istraživanjima, ukupan broj stećaka na području bivše Jugoslavije dostiže cifru od oko 80.000, a u najvećem broju koncentrisani su u Hercegovini (Bileća, Stolac, Trebinje, Gacko, dolina Neretve na 21 lokaciji evidentiran je ukupno 721 stećak, ali se procenjuje da je njihov broj daleko veći. Poznatije lokacije sa stećcima u Priboju su na Petkovića groblju, na granici Priboja sa Tobutom, na brdu Rust, u Pobrežju, Kasidolu, Voskovini, Podgori, nekropola Podgrad, Suho polje, Jezero i druge. Spomenici su različitog oblika, ali preovlađuju slemenici (u obliku sarkofaga). Na mnogima od njih očuvani su ukrasi u vidu ornamenata, kao i prikazi spirale, mača i polumeseca. Jedna od većih nekropola na ovim prostorima nalazi se u Podgori kod Petkovića groblja, gde je sačuvano 38 srednjovekovnih spomenika u obliku sanduka, sarkofaga i stele. Dosadašnja istraživanja ove nekropole bila su površna, a ono po čemu je ovaj lokalitet zanimljiv je postojanje jednog kamenog spomenika koji se u literaturi naziva „Kneževska stolica”, što upućuje na to da je na ovom prostoru nekada bilo i mesto za sastanke.