Rožaje

TOPOGRAFIJA I DEMOGRAFIJA

Općina Rožaje se nalazi u jugozapadnom dijelu Sandžaka. Rožajsko područje ima razvijen reljef i visoku prosječnu nadmorsku visinu i kao takvo može se svrstati u visokoplaninske oblasti sa određenim specifičnostima, a zahvata površinu od 432 km2 . Sam grad nalazi se na 1006 metara nadmorske visine. Okružuju ga sa jugoistočne strane, prema Kosovu visoke planine: Štedim, Rusolija, Žljeb, Sijenova , Beleg i Pogled. Jugozapadna granica, koja odvaja rožajsko područje od Rugove, ide vrhom Hajle, čiji najviši vrh je visok 2403 metra, i Dermandola.Granicu prema beranskoj kotlini, čine planine Smiljevica, Skrivena,i Kacuber. Sa sjeverozapadne strane, prema Gornjem Bihoru i Pešteri, Rožaje gleda na niz relativno nižih planinskih vrhova: Turjak, Vlahovi, Musina jama, Gradina, Krstača. Sjeveroistočnu granicu čine Vranjača, Petka, Markov krš, Brezovica,Greben, Vučanske šume i Debelo brdo.

Prema podacima iz 2011. godine, u Rožajama živi oko 23.000 stanovnika. Razlog suviše malog porasta stanovništva u dvadesetom vijeku u općini Rožaje, u odnosu na natalitet i njegovu demografsku mladost, leži u kontinuiranom iseljavanju stanovništva. Naime, procjenjuje se da izvan općine Rožaje živi više stanovnika porijeklom sa ovog prostora nego što ih ima sama općina. Iz ovog kraja stanovništvo se najčešće iseljavalo prema Turskoj, Bosni i Hercegovini, Makedoniji, Kosovu, a u novije vrijeme prema zapadnoevropskim zemljama: Njemačkoj, Luksemburgu, Švajcarskoj, Francuskoj.

HISTORIJA I KULTURA

Rožaje je naselje koje je nastalo u 7. vijeku naše ere. Ovdje su živjeli Iliri, Rimljani i Grci, a nešto kasnije se naselilo i slavensko stanovništvo. U bližoj okolini grada postoji nekoliko arheoloških lokaliteta iz ilirskog, rimskog i nemanjićkog perioda koji nisu detaljno istraživani. To su Ilirsko naselje na Brezovačkom brdu, Gradina na planini Krstači, Bačevac Sastanci u Bašči, Otaševo brdo i Gospođin vrh u Biševu. Prema do sada poznatim podacima, Rožaje se pod sadašnjim imenom pominje od 1585.godine, a predanje za ovo ime se vezuje za dva krečnjačkaklika-stuba u obliku rogova, nedaleko od Ganića kule. Po drugoj verziji Rožaje (po nekim istoričarima ranije Trgovište) dobilo je ime zato što je bilo poznato kao centar trgovine rogatom stokom. Varošica se razvijala oko dva jezgra, starijeg, oko tvrđave koja je srušena i više ne postoji, i mlađeg, oko Ganića kule koja je obnovljena.

Na prisustvo više kultura u različitim periodima prahistorije i historije u rožajskom kraju ukazuju mnogi toponimi, narodna predanja, a posebno mnogi kulturno-historijski spomenici. U blizini grada, na brdu Brezovici, nalaze se dobro očuvani ali ne i dovoljno istraženi i izučeni ostaci ilirskog naselja. Brojni su i spomenici materijalne kulture iz srednjeg vijeka i osmanskog doba. Najznačajniji među njima su:

  • Džamija Sultana Murata (Gornja džamija), poznata i kao Kurtagića džamija: O vremenu izgradnje ove džamije postoji više različitih podataka. Neki smatraju da je sagradjena 1450 godine, drugi 1455. godine, a po trećima je to polovina XVI vijeka.Džamija je prvobitno imala drveni trijem sa drvenim stubovima i drvenom ogradom, zatim prostor za dovljenje sa prednjim mahfilom. Građena je od lomljenog kamena. Na njoj su postojala dva reda prozora, u svakom redu po četiri prozora, jedan ispod drugog. Bila je pokrivena šindrom. Džamija je 1977. Godine dobila novo munare sa dva šerefeta. Oko džamije se nalazi muslimansko groblje sa znatnim brojem lijepo urađenih nišana sa natpisima na staroosmanskom i arapskom jeziku, među kojima je i nekoliko sa još nepročitanimtarihima-epitafima. Pored džamije je i turbe šejha Muhameda (Mehmeda) Užičanina o kome su pisali značajni naučnici, istraživači i književnici. Šejh je pogubljen od strane janičara 1750. god. u Balotićima kod Rožaja, a turbe mu je podigao Huršid-paša 1854. godine.
  • Kučanska džamija sagrađena je 1830. godinena uvakufljenoj njivi mula Ahmetage hadži Suljaginog Kardovića, oca mula Jakup efendije i dobila je ime po Kučanskoj mahali u kojoj se nalazi. Smještena je na lijevoj obali Ibra oko 200 metara daleko od Gornje džamije što je posljedica tadašnje plemenske podijeljenosti grada na Klimente i Kuče. Ispred Kučanske džamije nalazio se manji trg koji sada ima funkciju raskrsnice. U neposrednoj blizini džamije bili su dućani te se taj dio zvao Donja čaršija, otuda je u narodu prisutan i naziv Donja džamija. Kučanska džamija se naziva i Stara džamija, a naziv je nastao poslije obnove Gornje džamije 1966-68 godine na temeljima dotrajale džamije slične arhitekture kao kod Kučanske i drugih džamija sa drvenom munarom u sandžačkoj regiji.
  • Ganića Kula sagrađena je u prvim godinama XIX vijeka. U nekim navodima piše da je kula napravljena kao utvrđenje za odbranu od Karađorđevih ustanika i prvobitna namjena joj je bila da bude vojno utvrđenje, dok je kasnije služila za stanovanje porodice Ganić. Kula je sagrađena u podnožju Ganića Krša, na lijevoj obali rijeke Ibar. Oko kule je bio sagrađen zid sa dvije strane, visine dva metra i širine 50 cm. U avliji se nalazilo nekoliko objekata, a nalazio se i mutvak-pekara za pečenje hljeba. Avlijska vrata su bila napravljena od drveta, iz dva dijela, visine 2,5 metara. Na tim vratima je postojao otvor zvani „kapidžik“ koji se koristio za ulazak i izlazak u avliju. Vrata su se zaključavala sa unutrašnje strane mandalom. Velika vrata su imala rezu i zaključavala su se katancem. Donji dio avlije bio je ograđen tarabama, a ispod kule nalazila se štala za konje. Sa istočne strane kule nalazio se izvor pitke vode.

TURIZAM

Današnje poznate kulturne manifestacije su: Rožajsko kulturno ljeto, Septembarski dani kulture, Književni susreti “Miroslav Đurović”, Likovni salon likovnog kluba Kula, Dani gljiva i ljekovitog bilja, Međunarodni festival Zlatna Pahulja, Planinski maraton “Dan Hajle”, manifestacija “Dani dijaspore”, manifestacija “Doživi Rožaje”, Memorijalni uspon na Hajlu “Safet Mavrić Ćako”, Džip foto safari Hajla, itd. Rožaje će biti domaćin 47. Sandžačkih sportskih igara koje se održavaju 2020. godine.