Planine i visoravni

Pešterska visoravan
 

Pešterska visoravan (Pešter) je kraška visoravan, nadmorske visine od 1.100 do 1.250 metara. Naziv je dobila po brojnim pećinama (pešterama). U najvećem delu, prostire se na području opština Sjenica i Tutin, a obuhvata i prostrano Ugljansko (Peštersko) polje, jedno od najvećih polja na području Sandžaka i šire, površine 63 kvadratna kilometra. Zbog bogatstva kvalitetne trave i druge stočne hrane, Pešterska visoravan je idealna za poljoprivredu, stočarstvo i proizvodnju zdrave hrane. Nadaleko čuveni sjenički sir i peštersko jagnje poslastica su mnogih svetskih kuhinja i prestižnih restorana širom bivše Jugoslavije.

„Na prostoru Pešterske visoravni, pod specifičnim klimatskim, edafskim, orografskim, hidrografskim i drugim uslovima, formirao se jedinstven kompleks barskih, močvarnih i tresavskih staništa u okruženju sa drugim mezofilnim i suvim tipovima staništa. U okviru pomenutih, relativno dobro očuvanih stanišnih tipova, zabeležen je visok diverzitet prateće flore i faune sa brojnim zaštićenim, retkim i ugroženim predstavnicima od kojih su neki zabeleženi jedino ovde u Srbiji, pa i na svetu. Pored izraženog biodiverziteta, ovaj prostor karakterišu specifični geomorfološki, geološki, hidrogeološki, hidrološki i klimatski fenomeni, karakteristična fizionomija pejzaža, kao i dobro očuvan tradicionalni, izvorni i autohtoni način života. Osim pomenutih činjenica, ova oblast je usled svog međunarodnog značaja uvrštena u „Značajna područja za ptice u Srbiji“ (Important Bird Areas), „Međunarodno značajna staništa biljaka“ (Important Plant Areas), „Ramsarsku listu vlažnih staništa od međunarodnog značaja“ (Ramsar Convention), „Odabrana područja za dnevne leptire u Srbiji“ (Prime Butterfly Area) i „Emerald ekološku mrežu“ (PC 0000037)“, stoji, između ostalog, u obrazloženju predloga za pokretanje zaštite Pešterskog polja u Studiji koju je izradio Zavod.

Planina Golija

 

Planina Golija nalazi se u jugozapadnom delu Srbije i najprostranija je planina u okruženju. Pruža se u dužini od 52 kilometara, a u administrativnom pogledu pripada gradovima Novom Pazaru i Kraljevu, i opštinama Ivanjica, Sjenica i Raška. Odlukom Vlade Srbije, od 20. jula 2001. godine, područje planine Golija proglašeno je „Parkom prirode Golija” (površine 75.183 ha), kao prirodno dobro od izuzetnog značaja u okviru Rezervata biosfere „Golija – Studenica”, sa međunarodno priznatim i potvrđenim statusom o okviru Uneskovog programa MAB. Granicu područja Golije sačinjavaju uglavnom prirodni koridori reka: Studenica na severu, Ibar na istoku, Raška, Ljudska Reka i reka Vapa na jugu, Moravica i Nošnica na zapadu. Golija je najšumovitija planina u Srbiji, sa najvećim i najboljim šumskim kompleksima.

Planina Rogozna

Planinski masiv Rogozne dugačak je oko 20 kilometara, i prostire se između Raške, Novog Pazara, Ribarića i Kosovske Mitrovice. Najveće uzvišenje na planini je Crni vrh sa 1.504 metra nadmorske visine. Preko Rogozne u prošlosti je prolazio karavanski put koji je povezivao Bosnu sa Skopljem i Solunom.

Kamena Gora

Kamena Gora predstavlja istinski prirodni rezervat, na čijem prostoru se nalazi preko sto vodom izuzetno bogatih izvora (samo iz podnožja brda Pribojna izvire preko 30 jakih vrela). Jedna od svakako najvećih atrakcija celog ovog kraja je prirodno dobro, spomenik prirode „Sveti bor na Kamenoj Gori”.

Kamena Gora je bila zvanično proglašena za vazdušnu banju. Danas je to jedno od najomiljenijih mesta za mnogobrojne paraglajdere, speleologe, planinare i druge ljubitelje prirode, po čemu je postala prepoznatljiva na turističkoj mapi Srbije.

Mojstirsko-draške planine

Mojstirsko-draške planine na granici opština Tutin i Istok, poznate su po ogromnom i netaknutom šumskom blagu. Guste šume na ovoj planini ispresecane su brojnim prostranim pašnjacima koji u zimskom periodu predstavljaju izuzetno pogodne terene za zimske sportove.

Iznad sela Drage i Vrbe, koja se nalaze na samoj planini, uzdižu se masivi Kosov Ravan i Vuksanove Rupe, odnosno vrhovi Orlosjed (1.689 m) i Zogića stanovi (1.947 m).

Posebnu prirodnu lepotu čitavog područja predstavlja šumoviti planinski masiv iznad Istočnog Mojstira poznat pod nazivom Ponor, a po lepoti se izdvaja i klisura reke Ibar čiji useci u delu toka od Špiljana do Ribarića prelaze visinu od 200 do 300 metara i samom Ibru daju obeležje bujne planinske reke. Naselje Mojstir čine dva sela, Istočni i Zapadni Mojstir, koje deli lokalna Mojstirska rijeka.

Planina Mokra Gora

Mokra Gora je planinski masiv smešten na ogromnom šumskom prostranstvu na području opštine Tutin. Naslanja se na Mojstirsko-Draške planine i sa planinskom površi Ponor čini nerazdvojivi kompleks jedinstven na području Sandžaka i šire. Sa svojim vrhom Pogled (2.154 m).

Mokra Gora je druga planina po visini u Srbiji, odmah iza Midžora na Staroj planini (2.169 m). Nekoliko metara niži od Pogleda je vrh Beleg (2.142 m), koji se nalazi na samoj granici Srbije, Crne Gore i Kosova. Sa Belega se pruža širok pogled na Kosovsko-metohijsku ravnicu, Rugovsku klisuru i planinski masiv Prokletija, kao i na bliže planine Žljeb, Rusuliju, Hajlu i ostale strane.

Planina Jadovnik

Zapadno od Sjenice, a jugoistočno od Prijepolja, nalazi se čudotvorna planina Jadovnik. Planina se proteže u dužini od 12 kilometara, a najveći vrh Katunić nalazi se na 1.734 metra nadmorske visine. Na širokom temenu Jadovnika razbacani su prekrasni predeli sa bogatim pašnjacima i livadama, a strmim stranama prema rekama Mileševki i Uvcu pružaju se pojasevi bogate šume. S obzirom na poseban geografski položaj, planina Jadovnik ima izuzetno važan geostrateški značaj, a prekrasni planinski pejzaži pružaju idealne uslove za razvoj planinskog turizma.

Planina Zlatar

Planina Zlatar nalazi se na četiri kilometra udaljenosti od Nove Varoši, u pravcu Sjenice. Prostire se između reka Lima, Uvca, Mileševke i Bistrice, u dužini od 22 i širini od 12 kilometara.

Prosečna nadmorska visina planine je 1.230 metara a najviši vrh Golo brdo je na 1.627 metara nadmorske visine. Po autentičnim prirodnim odlikama, morfologiji, klimi i bogatom biljnom pokrivaču, svrstava se u značajne turističke regije, sa izuzetnim potencijalima za razvoj sportsko-rekreativnog, izletničkog, zdravstvenog, seoskog, lovnog, kongresnog i drugih oblika turizma.

Zlatar spada u grupu planina srednje visine s tim što najveći procenat njegove površine leži u granicama između 1.200 i 1.400 metara. Visinski, klimatski i pejzažno sličan je Goliji, Javoru i Tari. Zahvaljujući izuzetnom spoju mediteranske i planinske klime, najvećem broju sunčanih dana u Srbiji (285), izuzetno očuvanoj prirodnoj sredini, velikom broju lekovitih trava i drugim pogodnostima.

Planina Javor

Na granici opština Sjenica, Nova Varoš i Ivanjica, u dužini od 16 kilometara, prostire se planina Javor. Istočni deo planine je blago zatalasana površ prostranih livada prošaranih šumarcima, pretežno bukove šume, oko koje se nalaze visovi, od kojih je najveći Vasilin vrh, sa nadmorskom visinom od 1.519 metara. Najveći deo planine nalazi se na području susedne opštine Ivanjica.

Javor je šumovita planina sa preovlađujućim bukovim šumama i nešto manje zastupljenim mešovitim šumama bukve, hrasta, jele, smrče, javora i breze.