Džamije

Altun-alem džamija

Altun – alem džamija

Altun – alem džamija (džamija sa zlatnim alemom – dragim kamenom), spada u najčuvenije sandžačke džamije. Smeštena je na središnjem delu nekadašnjeg Stambolskog druma (današnja Prvomajska ulica) u Novom Pazaru. U prvoj polovini XVI veka izgradio ju je Muslihedin Gani, poznat još kao Mujezin hodža Al Medini, graditelj Kuršumli hana i džamije u Skoplju, mesdžida i karavan-saraja u Mažićima kod Zvečana i drugih značajnih objekata tog vremena.

U vakufnami iz 1550. godine, pored Altun-alem džamije, kao Muslihedin-efendijini objekti u Novom Pazaru pominju se i: mekteb u dvorištu džamije, tri kuće za stanovanje imama, han, šest dućana pored hamama, šest kožarskih dućana u Tabačkoj čaršiji na obali Raške, sedam mlinova pored mosta i dr. Mekteb uz Altun-alem džamiju je građen u istom stilu kao i džamija, sa prepoznatljivom monumentalnošću, a njegov poseban značaj je i to što je jedan od dva najstarija sačuvana mekteba nekadašnjeg Bosanskog pašaluka.

Lejlek džamija

Lejlek džamija u naselju Ćukovac jedna je od najstarijih džamija u Novom Pazaru. U narodu je poznata kao Lejlek džamija (po ptici lejleku, koja se u muslimanskoj tradiciji smatra posebno uvaženom). Pravo ime džamije očuvano je samo u dokumentima – Ahmed-beg ili Ahmed-beg silhadar džamija – po njenom graditelju Ahmed-beg silhadaru. Po predanju, sultan Mehmed Fatih tokom svog pohoda na Bosnu klanjao je namaz u Lejlek džamiji u Novom Pazaru 1459. godine. Lejlek džamija je više puta rušena i paljena. Drugi put džamija je sagrađena u prvoj polovini XVIII veka, a 1891. godine džamiju je ponovo obnovio izvesni Salih-beg Begović, sin Hadži Ali-bega. Dogradio je i zatvorio bivši trem, a u dvorištu izgradio malu ali novu zgradu mekteba i obnovio česmu.

Arap džamija

Arap džamija spada u najstarije građevinske objekte u Novom Pazaru. Nema pouzdanih podataka kada je sagrađena a prvi put se pominje u popisu iz 1528. godine. Po jednom predanju, džamiju je podigao Hasan Čelebija ili Hasan-beg koji je bio Arapin, zbog čega je džamija i nazvana Arap džamija. U izvorima iz tog vremena Hasan Čelebi se pominje kao graditelj džamije, bez navođenja podataka o njegovom poreklu. S obzirom na to da je 1689. godine džamija spaljena, a nakon toga i obnovljena, veruje se da ju je obnovio neki Arapin, koji je kao oficir službovao u to vreme u Novom Pazaru, po kome je od tada ona sve više nazivana Arap džamija. Po drugom predanju, međutim, džamiju je tada obnovio Arap koji je bio turski oficir, a kome je kasnije na Velikom mezarju na Paricama podignut veliki spomen-mezar poznat i danas kao Arapov grob.

Hadži Huremova - Bor džamija

Hadži Huremova – Bor džamija jedna je od tri najstarije novopazarske džamije. Prema predanju, džamiju je podigao izvesni Hadži Hurem sredinom XVI veka.

Ova džamija je jedinstvena po tome što je to jedina džamija u Novom Pazaru na kojoj je očuvan natpis o vremenu njene izgradnje. Sastavni deo Hadži Huremove džamije je turbe u kome je sahranjen njen graditelj Hadži Hurem. Iako je vremenom pretrpela određene izmene, džamija je sačuvala autentičnost i ostala je jedna od najvećih i najznačajnijih novopazarskih džamija.

Iskender Čelebijina džamija

Čelebijina džamija nalazi se u centru Novog Pazara. Džamija je izgrađena početkom XVI veka, a naziv Melajska džamija je novijeg doba, po Mustafi Melajcu koji se brinuo o održavanju džamije u periodu između dva svetska rata. Džamiju je izgradio Iskender Čelebi, sin izvjesnog Jakub-bega, pripadnika imućne novopazarske spahijske porodice. U pisanim dokumentima džamija se prvi put pominje kao već postojeći objekat 1528. godine. U dokumentima se pominje i Iskenderov brat, Sinan-beg, koji se 1540. godine pominje kao graditelj medrese (koja je po njemu dobila ime Sinan-begova medresa), kao i nekoliko drugih objekata u Novom Pazaru (imaret – javnu kuhinju, nekoliko trgovačkih radnji, karavan-saraj i novi hamam). Iskender Čelebijina ili Melajska džamija rušena je i paljena nekoliko puta i od njenog prvobitnog izgleda autentičan je samo minaret.

Parička džamija

Parička džamija nalazi se u starom novopazarskom naselju Parice. Graditelj džamije Hajrudin (Bajramlu), kao i džamija sa njegovim imenom i istoimena mahalau pisanim izvorima prvi put se pominju 1528. godine. Te godine mahala je brojala 60; 1540 – 48, a 1604. godine – 28 domaćinstava. Godine 1767. celi taj kraj se označava kao Hajrudin džemat. U poslednjih stotinak godina Hajrudin džamija je poznata i kao Kačaporska džamija, po poznatoj novopazarskoj porodici koja je tradicionalno davala imame koji su obavljali službene verske poslove u istoj džamiji. Poslednjom rekonstrukcijom džamije s kraja XX veka, skoro u potpunosti je izmenjen njen autentični izgled.

Džamija u Šarampovu

Džamija u Šarampovu je jedna od najstarijih sandžačkih džamija. Sagrađena je kao zadužbina Ibrahim-paše, sina Skender-bega hercegovačkog subaše, kasnije paše i sandžak-bega, i unuka Ibrahim-paše Vraneševića, deftedara i sekretara u vladi velikog vezira Ahmet-paše Hercegovića 1572. godine, za vreme namesništva hercegovačkog sandžak-bega, Sinan-bega Bajramagića-Boljanića (1564-1586). Zadužbinar džamije Ibrahim-paša rođen je oko 1540. godine u Poblaću, kadiluk Prijepolje, gde mu je otac Skender imao „ogromna imanja i višespratnu kulu, ograđenu kamenim zidom u prečniku od 90 metara” i koje se i danas zove Skenderovina. Pored džamije, Ibrahim-paša je u Šarampovu izgradio i dva velika hana, hamam, jednu tekiju, dva mekteba i deset dućana. Tokom istorije, džamija je u nekoliko navrata rušena, a jedno od najtežih razaranja doživela je 1737. godine u Ugarsko-turskom ratu, kada su uništene i arhiva i biblioteka džamije, kao i kamena ploča (tarih) sa hronogramom na kome je pisalo ime ktitora i godina izgradnje džamije. Zahvaljujući donatorstvu Baki-hanume, u drugoj polovini XIX veka džamija je obnovljena i u značajnoj meri proširena i dograđena, a osim džamije tada su izgrađeni i medresa i han. Uz samu džamiju nalazi se mezarje sa starim nišanima, bogato izrađenim i u raznim stilovima (ulemanski, derviški, aginski, hadžijski, pašinski, trgovački, momački, devojački i drugi nišani). Pored džamije su i mezari graditelja džamije – Ibrahim-paše i njegove sestre Kajdafe. Nišani na njihovim mezarima najstariji su očuvani nišani na teritoriji Prijepolja.

Mahmut-begova džamija

Velika ili Mahmut-begova džamija nalazi se u samom centru Prijepolja. Izgrađena je u periodu od 1895. do 1900. godine na temeljima nekadašnje Mahmut-begove džamije, podignute još oko 1687. godine. Džamija je tokom vremena nekoliko puta obnavljana. Novoizgrađena džamija znatno je veća od prvobitne, zbog čega je i dobila naziv Velika džamija. Tokom vremena džamija je nekoliko puta renovirana, a današnje zdanje je sagrađeno od tesanog kamena sa pravougaonom osnovom, dimenzija 17 x 16 metara i zidom debljine 80 cantimetara. Prema kazivanju, prvi šadrvan u haremu džamije podignut je 1929. godine. Taj šadrvan je porušen 2004. godine i na njegovom mestu je 2005. godine izgrađen novi šadrvan, koji je u odnosu na prvobitni nešto većih dimenzija ali sličnog izgleda. Iako nema spomeničkih obeležja, Velika (Mahmut-begova) džamija spada u red značajnijih verskih objekata u Prijepolju.

Gazi Sinan-begova džamija

Gasi Sinan-begova džamija u Novom Pazaru izgrađena je sredinom XVI veka. U svom Putopisu, Evlija Čelebija je naziva Veznedar-agina džamija, što ukazuje na to da je pomenuti Veznedar-aga bio ili obnovitelj džamije ili da je Sinan-beg nosio titulu haznadara i da je to zapravo ista osoba. U prvoj polovini XVIII veka džamija je obnovljena i tom prilikom u nju su ugrađeni i pojedini materijali iz rimskog perioda. Džamija je posljednji put rekonstruisana 2000. i 2002. godine, kada je u velikoj meri narušena njena autentičnost.

Džamija u Hisardžiku

Džamija u Hisardžiku nalazi se ispod utvrđenog grada Hisardžika (nekadašnjeg srednjovekovnog grada Mileševca), u blizini Prijepolja. Prvi put se pominje u putopisima Evlije Čelebije 1664. godine, u opisima grada Hisardžika. Džamija nema spomeničke vrednosti, a značajna je po tome što se u njoj čuva jedan od najstarijih primjeraka Kur’ana, star oko 400 godina. Sveta knjiga u džamiji u Hisardžiku očuvana je u celosti, izuzev poslednje stranice sa šest kratkih sura. Kur’an u džamiji u Hisardžiku predstavlja istinsko kaligrafsko remek-delo i jedan je od najznačajnijih primeraka Kur’ana na širim balkanskim prostorima.

Tutinska gradska džamija

Tutinska gradska džamija je jedna je od najlepših sandžačkih džamija i glavna džamija na području opštine Tutin. Prema nepotpunim podacima, prva džamija na ovom mestu podignuta je još 1825. godine, kao zadužbina izvesne Fatime Hot sa Malindobrave. Prema predanju, Fatima je prvobitno dala 300 ovnova za izgradnju džamije u Koniču, kraj Tutina. Tadašnje mutevelije su novcem od prodatih ovnova sagradili ne džamiju u Koniču, nego džamiju u Tutinu, koja je po njenom vakifu kasnije nazvana Fatimija džamija. U prvoj polovini XX veka džamija je adaptirana u dva navrata, 1910. i 1933. godine, kada je podignuta i drvena munara sredstvima

Džamija u Gradacu

Džamija u Gradacu jedna je od najstarijih džamija na Gornjoj Pešteri. Podignuta je 1764. godine, a temeljna rekonstrukcija džamije izvršena je u periodu od 1933. do 1937. godine, kada je na mestu stare izgrađena potpuno nova džamija. Džamija je dimenzija 9 x 11 metara i sagrađena je od klesanog kamena. U samom naselju Gradac u opštini Tutin inače postoje ostaci starog utvrđenja za koje se veruje da su ga podigli još Iliri. Arheološki nalazi sa ovog lokaliteta, ostaci srednjovekovnih nekropola i stećaka, upućuju i na postojanje bogumilskih naseobina na ovom području koje je od davnina poznato po velikim nalazištima krečnjaka.

Hasan-agina džamija

Hasan-agina džamija u starom Priboju je najveća i najlepša džamija u pribojskom kraju. Sagradio ju je pribojski muselim (upravnik) Hasan-aga, sin Mustafin, oko 1758. godine. Dolazeći na položaj upravnika pribojske oblasti, on je najpre podigao mesdžid, a ubrzo zatim i munare džamije koja je po njemu nešto kasnije i dobila ime Hasan-agina džamija. Pored džamije, Hasan-aga je u svom rodnom gradu sagradio i mekteb, kao i neke druge objekte koje je vakufnamom od 7. jula 1758. godine zaveštao Bogu i na korišćenje ljudima. Tokom svog postojanja, Hasan-agina džamija je dva puta gorela i bila obnavljana, a poslednja temeljna rekonstrukcija kojom je i dobila svoj današnji izgled urađena je 1982. godine. U dvorištu džamije očuvani su nišani od kojih onaj najstariji, kako se pretpostavlja, pripada samom Hasan-agi, a oni ostali njegovim potomcima.

Džamija Sultan Valide

Džamija Sultan Valide (Pertevnihal Valide sultan džamija, poznata kao Sultanija Valida) nalazi se u samom centru Sjenice. Sagrađena je sredinom XIX veka kao zadužbina majke turskog sultana Hamida. U graditeljskom smislu džamija ima sve odlike monumentalne arhitekture kojom dominira velika kupola, prečnika oko 15 metara (do pred kraj XX veka najveća kupola na Balkanu).

U narodu je sačuvana legenda o postanku džamije koja kaže da su hajduci i odmetnici opljačkali karavane sa Validinom robom. Kada je, nakon dugog čekanja, sultanija povratila svoju robu i dukate, dala je da se u Sjenici izgradi džamija koja je po njenom zadužbinaru i dobila ime džamija Sultan Valide.

Danas je ovo jedina carska džamija u užoj Srbiji. U toku 2017. i 2018. godine izvršeni su kompletni restauratorski radovi, autentičnost džamije je u potpunosti očuvana.

Askerli džamija u Uglu

Askerli džamija u Uglu predstavlja najstariju sačuvanu džamiju na prostoru opštine Sjenica. Sagrađena je 1704. godine u okviru turskog vojnog utvrđenja koje je u to vreme imalo veoma značajnu ulogu s obzirom na geostrateški položaj celokupnog područja Sjeničko-Pešterske visoravni i blizini granice. Džamija je izgrađena od klesanog kamena sa kupolom i munarom, koji su početkom XIX veka porušeni. Tokom XIX i XX veka džamija je u nekoliko navrata rušena i spaljivana (1804. i 1912. godine, kao i u toku Drugog svetskog rata), i od strane mesnog stanovništva ponovo obnavljana. Poslednja obnova džamije izvršena je 1976. godine. U narodu ovoga kraja postoji predanje koje govori o staroj džamiji u selu Ugao i šumi koja joj pripada. Svojevremeno, neki čovek se oglušio o staro predanje o zabrani seče džamijske šume i za sebe odsekao jedno stablo kako bi napravio rogove na tek sagrađenoj kući. Nekoliko dana nakon toga nad selom se nadvi oluja, a u strašnom nevremenu prvi grom udari upravo na novopodignuti krov. Od tada, šumu kraj bogomolje niko ne mora da čuva jer, kako sami meštani kažu „šuma se sama čuva”

Pervan-begova džamija u Novoj Varoši

Pervan-begova džamija nalazi se u centru Nove Varoši. Izgrađena je u periodu od 1887. do 1894. godine, na ruševinama stare džamije koju je podigao Pervan-beg krajem XVI ili početkom XVII veka. Džamija i njen graditelj Pervan-beg pominju se prvi put u popisnom defteru iz 1604. godine. Ova prva džamija je kasnije porušena i na njenom mestu sagrađena nova. Džamija je zidana od lomljenog kamena, prvobitno je bila pokrivena šindrom, a kasnije crepom. Do Drugog svetskog rata imala je drveno munare koje je kasnije zamenjeno onim od tesanog kamena. Iznad ulaznih vrata džamije nalazi se livena ploča posvećena dobrotvoru džamije Mahmut-begu Bajroviću, čuvenom bogatašu iz Pljevalja.